KÍNH LÃO ĐẮC THỌ
Cập nhật ngày: (05-07-2010)


 Bài giảng khóa tu MỘT NGÀY AN LẠC lần thứ 74 tại chùa Phổ Quang ngày 19-7-2009

Kính lão đắc thọ là thành ngữ của người Việt Nam có ý khuyên chúng ta nên kính trọng người lớn tuổi hơn mình, thì sau này chúng ta lớn tuổi cũng sẽ được thế hệ sau kính trọng. Ngày nay, xã hội rơi vô tình trạng lớp trẻ không kính trọng người lớn. Nếu hiểu theo luật nhân quả, sở dĩ người lớn hôm nay không được kính trọng vì trước kia, họ đã từng đối xử không tốt như vậy với người lớn. Vì vậy, trong đạo tràng chúng ta, nếu có ai lớn tuổi mà thế hệ trẻ và con cháu trong gia đình không kính trọng, thì hãy nhớ lại xem trước kia mình có kính trọng ông bà cha mẹ hay không; nếu trong hiện đời mình biết kính trọng các bậc Trưởng lão mà vẫn không được người nhỏ quý kính, thì nên quán tưởng đời trước mình có phạm tội bất kính với người lớn hay không. Nếu có thì nên sám hối, không nên nổi giận; vì mình đã phạm lỗi lầm này.

Đức Phật dạy rằng tất cả mọi việc xảy đến với chúng ta đều phát xuất từ luật nhân quả ba đời, không phải một đời. Thuở nhỏ, tôi đã đọc câu chuyện người nông dân làm một chiếc xe. Đứa con hỏi bố nó làm xe để làm gì. Người cha trả lời rằng để đưa ông nội lên vùng tuyết phủ cho gấu trắng ăn thịt. Đứa con mới nói sau khi đưa ông nội đi rồi, bố nhớ đưa xe này cho con, mai mốt con cũng dùng chiếc xe này để chở bố lên vùng có tuyết cho gấu trắng ăn thịt bố. Câu chuyện ngụ ngôn này muốn nói rằng những gì chúng ta làm cho người trước thì người sau sẽ làm cho chúng ta như vậy. Vì vậy, nếu ta biết kính trọng, giúp đỡ người lớn tuổi thì mai kia sẽ được thế hệ kế tiếp kính trọng chúng ta.

Thiết nghĩ chúng ta cần có cái nhìn đúng đắn rằng về mặt xã hội, người lớn tuy có thể không bằng ta về học vị, về khả năng làm việc; nhưng ta vẫn kính trọng họ được về tuổi tác. Ngoài ra, người lớn là đạo đức lớn hơn chúng ta và trí tuệ vượt hơn chúng ta; cho nên ta kính trọng là kính trọng đạo đức và trí tuệ của họ. Dù họ nhỏ tuổi hơn ta, nhưng sự uyên bác của họ, sự nghiêm túc tu hành của họ hơn ta. Vì vậy, ta kính trọng trí hiểu biết và thành quả tu hành của họ.

Trong Phật giáo, Xá Lợi Phất là người lớn tuổi được gọi là Trưởng lão; nhưng La Hầu La cũng được gọi là Trưởng lão. Thuở nhỏ, tôi ngạc nhiên vì Xá Lợi Phất là vị thầy thế phát xuất gia cho La Hầu La, nhưng tại sao La Hầu La cũng được tôn kính là Trưởng lão bằng với Xá Lợi Phất. Sau này, tôi mới nhận ra trong con người trẻ tuổi của La Hầu La đã tiềm ẩn tư chất của vị Trưởng lão, vì ngài có tinh thần ham tu, ham học vượt trội, không ai sánh bằng. Thực tế cho thấy có người lớn, nhưng không đắc quả, vì không tu, không học. Còn La Hầu La thì mỗi sáng bốc một nắm cát tung lên trời, người không biết mới nghĩ rằng ngài nghịch ngợm; nhưng trong thâm tâm, làm như vậy để tự nhắc rằng còn có vô số việc không biết, thì phải lo học, học mãi cho đến khi đạt được

Vô thượng Bồ đề, không có gì không biết mới thôi. Thấy bề ngoài có vẻ hơi nghịch của cậu bé, nhưng bên trong ngài là sự nỗ lực phát huy trí giác không ngừng. Ngài học ở thầy, ở bạn và học được bao nhiêu, ngài vào thiền định để gạn lọc lại. Điều này thể hiện việc học được kết hợp với việc tu hành; nghĩa là học kinh nghiệm của người đi trước, nhưng phải biết ứng dụng trong thực tế cuộc sống của mình để gạn lọc thân tâm cho thanh tịnh. Vì pháp Phật nhằm thanh tịnh hóa thân tâm, không phải học nhiều để bị kẹt pháp làm tâm rối thêm, làm thân trở thành bệnh.

Học theo La Hầu La là như vậy, nhắc chúng ta nghe pháp và trong Thiền quán, dùng pháp đối trị tâm, chuyển hóa tâm thành trong sạch để đạt được trí tuệ vô lậu. Với cách học hoàn toàn đúng đắn, cho nên La Hầu La đã đắc quả vị A la hán ở tuổi trẻ nhất, trong khi các Trưởng lão khác phải có quá trình tu học rất lâu; còn La Hầu La đắc Thánh quả từ khi chưa đủ tuổi làm Tỳ kheo.

Thuở nhỏ, tôi nghe Hòa thượng Tắc Phước kể về La Hầu La, tôi chợt nhận ra trong con người trẻ tuổi của La Hầu La đã hàm chứa tư cách của bậc Trưởng lão già dặn trong đạo và tôi lấy đó làm tấm gương tiến thân cho mình. Có một lần Đức Phật bảo các Trưởng lão đi độ vua Ba Tư Nặc, họ đều từ chối; nhưng La Hầu La còn là Sa đi mà đã nhận trách nhiệm Phật giao, thể hiện rằng Ngài đã đắc Thánh quả khi còn là Sa đi. Câu chuyện Ngài độ vua Ba Tư Nặc rất đơn giản. La Hầu La gọi Sa di Kiết Tường cùng đi với Ngài tới bãi biển và cởi y xuống tắm biển. Lúc đó, vua Ba Tư Nặc đứng trên lan can lâu đài nhìn ra bãi biển, thấy hai chú tiểu đang đùa giỡn dưới nước. Ông vội vàng nói với hoàng hậu ra xem thầy của bà như vậy đó. Hoàng hậu rất kính trọng chư Tăng, nhưng trước cảnh đó, bà chỉ biết im lặng. Khi hai huynh đệ tắm xong, đắp y vào, rồi vận thần thông bay về tịnh xá. Khi hai Sa đi này bay ngang qua mặt vua Ba Tư Nặc và hoàng hậu, bà liền nói với vua rằng bệ hạ coi thầy của tôi tài giỏi vậy đó.

Còn là Sa đi, tôi nghe câu chuyện này rất thích thú và cố gắng lập chí tu hành theo La Hầu La, để phát huy được thế mạnh của tuổi trẻ là tài năng, trí tuệ và đạo đức thì đã đầy đủ tư cách của vị Trưởng lão.

Có ba thứ Trưởng lão, một là tuổi tác lớn được kính trọng, hai là đạo đức lớn thí dụ tuổi nhỏ cũng được kính trọng và ba là có trí tuệ lớn cũng được kính trọng.

Ở Nhật Bản tu học, tôi nhận ra ý nghĩa của tinh thần Bồ tát. Người Nhật tự khẳng định rằng họ tu Đại thừa, thì kính trọng người lớn tuổi là điều đương nhiên; nhưng với họ, bậc Trưởng lão có trí tuệ và có đạo đức mới quan trọng hơn trong đạo và trong xã hội. Vì tuổi tác lớn và tu lâu, nhưng không làm được gì cho thế hệ sau bắt chước thì không nên. Tuổi lớn mà tâm nhỏ và trí kém sẽ bị người ta chê bai là người già lẩm cẩm.

Vì vậy, ta kính trọng người lớn tuổi, nhưng đạo đức lớn quán trọng hơn. Trong xã hội, nhiều người có đạo đức lớn là điều quý báu; trong đạo cũng vậy, có nhiều người đạo đức lớn thì đạo sẽ thịnh. Khi tôi ở Nhật về nước, lúc đó thầy Minh Phát còn là Sa di, chưa tới 20 tuổi, nhưng được nhiều người kính trọng; trong khi một số vị lớn mà không thành công bằng chú Sa đi này. Theo tinh thần Đại thừa, kiếp này thầy còn nhỏ, nhưng trong những kiếp trước, thầy đã là người tu nhiều đời, nên tuy mang hình tướng trẻ mà đạo đức bên trong lớn rồi.

Nhận thức như vậy, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy người Tây Tạng thường nhận các vị Lạt Ma tái sanh còn rất trẻ mà họ tôn làm lãnh đạo. Tôi sang Trung Quốc, thấy vị Lạt Ma quá trẻ, mới 20 tuổi, nhưng được các Lạt Ma khác kính trọng lễ bái, vì họ cho rằng vị này là Ban Thiền Lạt Ma tái sanh.

Người đạo đức lớn và trí tuệ lớn, đã tu hành nhiều đời, này tái sanh mang thân nhỏ tuổi mà thực ra tuổi đạo họ đã lớn. Theo Thanh văn, tuổi đạo được kể từ ngày thọ giới Tỳ kheo; nhưng theo Đại thừa, tính tuổi đạo từ ngày phát tâm Bồ đề. Người đã phát tâm một kiếp cho đến mười kiếp trước, nên tái sanh lại, họ thể hiện ngoại hình giải thoát và đạo đức lớn. Như vậy, kính lão là kính trọng tuổi tác già nua của người lớn để sau này, chúng ta cũng được tôn kính. Và thứ hai là theo Đại thừa, người trẻ, nhưng đức hạnh và hiểu biết của họ lớn thì càng quý hơn.

(Còn tiếp)

Giác ngộ số 543 26-6-2010